De invloed van wiki’s op journalistiek

Het lijkt op het eerste zich niet de meest ideale link, wiki’s en journalistiek. Wie de voorbije jaren als student papers en werkjes heeft moeten maken, zal weten hoeveel docenten Wikipedia als mogelijke bron afraadden of zelfs verboden. Wiki’s bieden nochtans vele mogelijkheden, van informatiebeheer in bedrijven tot samenwerkingsprojecten in het onderwijs. Maar zijn wiki’s even handig voor journalisten?

Nochtans is een wiki in de realiteit niet altijd even betrouwbaar of even nuttig. De ene pagina kan honderden voetnoten en een dozijn externe links bevatten, terwijl de andere vol schrijffouten staat, om het maar niet over de inhoud van bepaalde pagina’s te hebben. Je vindt op Wikipedia ook zowel gewichtige als niet-nieuwswaardige onderwerpen, van de Arabische Lente tot een overzicht van alle afleveringen van de kinderserie SpongeBob SquarePants.

Er zijn evenwel ook voordelen aan het open karakter van wiki’s. Omdat iedereen ze kan bewerken, kan ook iedereen er fouten uit halen. Daarenboven zijn wiki’s met hun werelds karakter – alvast in theorie – gebalanceerder in (wereld)visie. Dankzij de inbreng van gebruikers uit verschillende werelddelen is het minder waarschijnlijk dat artikelen bijvoorbeeld te occicentristisch worden, met andere woorden te westers getint. Daarenboven werken aan wiki’s vaak meerdere personen, terwijl een blog vaker door een iemand beheerd en bijgehouden wordt. Zeker Wikipedia telt zovele vaste en toevallige gebruikers dat de fouten van iemand anders eenvoudig rechtgezet kunnen worden. Misschien een heikel punt voor artikels over recente ontwikkelingen, maar nuttig om het medium als archief te gebruiken.

Een voorbeeld van de mogelijke waarde van Wikipedia is het Engelstalige artikel over de aanslagen in Mumbai in 2008. Een beknopte samenvatting aan het begin van het artikel, aandacht voor de situatie voor, tijdens en na de aanslagen, maar ook zeer gedetailleerde informatie en – in dit geval – meer dan 200 bronverwijzingen. Daarbij komt nog dat de meeste hoofdstukken hun eigen, uitgebreidere artikel hebben, uitsluitend gewijd aan één deelaspect (overzicht gebeurtenissen, slachtoffers, nasleep enzovoort).

Ook dubbele gevallen zijn mogelijk, zoals de dood van Anna-Nicole Smith in 2007. Wikipedia bleek in deze case de eerste bron te zijn die het model dood verklaarde nadat ze het bewustzijn verloor in een hotel in Florida. Pas later bevestigden Associated Press (AP) en andere persagentschappen het nieuws van haar overlijden. Maar ook al publiceerde Wikipedia het nieuws eerder, toch verdween de sterfdatum even van de site. Volgens Jimmy Wales, medeoprichter van Wikipedia, ligt dat de moderators. Niet alle moderators voelen aan dat een wijziging aan een pagina even correct is. Sommige ervan zullen dus een gerucht of onvoldoende bevestigd feit uit de pagina halen door terug te schakelen naar de vorige versie ervan.

Wiki’s als bron of tool: goed idee of toch niet?

Gebruiken journalisten het effectief? In Amerika alleszins wel. Marcus Messner en Jeff South onderzochten de vermeldingen van Wikipedia bij vijf Amerikaanse kranten gedurende zeven jaar. De periode liep van de oprichtingsdatum van de site, 15 januari 2001, tot en met 31 december 2007.  Wikipedia wordt sinds 2004 meer en meer in artikels verwerkt, al bleek gedurende het hele onderzoek dat Wikipedia meer als fenomeen vermeld werd  (70,3 % over de vijf kranten over zeven jaar) dan als bron (10,8 %). In 18,8 % van de onderzochte gevallen werd Wikipedia gewoon vermeld. De site kwam het vaakst voor in nieuwsartikels (81,3 %), vergeleken met columns (10,3 %), kortnieuws, interview en andere. Ze werd ook eerder vermeld in de bodytekst (87,6 %). Als bron kwam Wikipedia voor in de katernen lifestyle (life section, 34,8 %), economie (17,4 %), belangrijk nieuws (A-section, 14,3 %), columns (6,8 %), lokaal nieuws (2,5 %), sport (1,9 %) en de voorpagina (idem). Uit hetzelfde onderzoek blijkt dat in de artikels de site steeds vaker positief geframed wordt en vaker vertrouwd dan gewantrouwd wordt.

Ook volgens onderzoekers als de Braziliaan Carlos d’Andreu heeft een wiki een plaats in de journalistiek. Hij benadrukt wel dat journalisten beter in staat zijn een journalistiek hoogstand artikel te schrijven dan een groep vrijwilligers. In dat opzicht kan de journalist wel perfect functioneren als professionele bemiddelaar, wat volgens d’Andreu een van de kernwaarden is van de job, al sinds het beroep als dusdanig gezien wordt. De journalist kan wiki’s dus gebruiken als hulpmiddel, maar de stelling dat wikibewerkers journalisten vervangen, vindt d’Andreu overroepen. Aanvullen en helpen, tot daaraan toe, maar niet wegdrummen.

Het zou goed zijn voor sites als Wikipedia dat ze zich kunnen blijven ontwikkelen. Kritische stemmen zien in wiki’s graag de waarheid en dus geen speculaties die er als feiten uitzien. Daarnaast vinden ze meer (lees: overal waar nodig) bronvermeldingen altijd welkom. En als het kan, mag de schrijfstijl nog wat consistenter. Zo zou Wikipedia nog meer de richting van encyclopedieën als Encarta en Britannica opgaan: naslagwerken met veel trefwoorden en inhoud, interne en externe links, maar ook met betrouwbaarheid. Daar schort het nog altijd: Wikipedia lijkt nog vaak een nuttig medium om een begrip te leren ontdekken, maar niet om over datzelfde begrip te berichten. Ook is het een medium dat “vaak” nauwkeurig is, in plaats van “altijd” of “op een uitzondering na”. Dat oordeel kan veranderen als de medewerkers en gebruikers hun best doen het medium transparant te houden.

Maar laten we ook het volgende onthouden: geen enkele nieuwsbron is heilig. De ene bron is betrouwbaarder dan de andere, maar daarom niet absoluut onbetwistbaar, nu niet en later evenmin. Wikipedia als enige bron gebruiken zal dus riskant blijven, net als dat voor andere bronnen het geval is.

Bronnen

  • d’Andréa, C. (2009). Collaboration, editing, transparency: challenges and possibilities of a “wikification” of journalism. Brazilian Journalism Research, 5(1), 22-37.
  • How Wikipedia Breaks News, and Adjusts to It. (2007, 9 februari). Geraadpleegd op 8 december via http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=7320255
  • How does Wikipedia measure up?. (2008). Quill96(9), 16-19.
  • In Wikipedia we trust… almost. (2011). Conference Papers — International Communication Association, 1-29.
  • Melanson, M. (2010, 14 maart). Why Wikipedia Should Be Trusted As A Breaking News Source. Geraadpleegd op 8 december via http://readwrite.com/2010/03/14/why_wikipedia_should_be_trusted_or_how_to_consume
  • Messner, M., & South, J. (2011). Legitimizing Wikipedia. Journalism Practice5(2), 145-160. doi:10.1080/17512786.2010.506060
  • Shaw, D. (2008). Wikipedia in the newsroom. American Journalism Review30(1), 40-45.